Co przywieźć z Czech?
Czechy, mój kraj rodzinny. Kraina piwa, Becherovki, twarożków ołomunieckich, wafli zdrojowych i innych świetnych pamiątek kulinarnych. Za granicą podróżuję zwykle lekko, tylko z małym plecakiem, ale wśród moich typów na to, co warto przywieźć z Czech, znajdziesz też rzeczy cięższe i płynne.
Jakie są moje osobiste typy na najlepsze czeskie pamiątki kulinarne?
Czeskie piwo
Czeskie piwo to jeden z najważniejszych symboli czeskiej kultury i kuchni. Historia produkcji piwa na ziemiach czeskich sięga średniowiecza, a pierwsze pisemne wzmianki o warzeniu pochodzą z XI wieku. Największy rozkwit browarnictwo przeżyło w XIX wieku, gdy powstało wiele znanych dziś na całym świecie browarów (Pilsner Urquell, Budějovický Budvar). Czeskie piwo warzy się z dobrej wody, słodu jęczmiennego i tradycyjnego czeskiego chmielu.
W ostatnich dwóch dekadach czeskie browarnictwo przeżywa boom małych browarów rzemieślniczych, które poszerzają ofertę o oryginalne i nietuzinkowe piwa. Do znanych i cenionych minibrowarów należą na przykład Matuška, Zíchovec czy Clock. Piwo jest w Czechach naturalnym elementem życia towarzyskiego i nieodłączną częścią czeskiej kuchni oraz tradycji.
W sklepach piwo kupisz tradycyjnie w butelkach szklanych i w puszkach. Dostępne są jednak także piwa w butelkach PET.
Cena za Matuška Apollo Galaxy Pale Ale 13° (0,75 l, szkło): 160 CZK (6,40 EUR)
Cena za Zíchovec Juicy Lucy 15° (0,5 l, puszka): 135 CZK (5,40 EUR)
Cena za Pilsner Urquell 12° (0,5 l, szkło): 32 CZK (1,28 EUR)
Wino morawskie
Czeskie regiony winiarskie są pod względem powierzchni nieporównywalnie mniejsze niż słynne regiony we Francji, Włoszech czy Hiszpanii, a mimo to powstają tu wina, które regularnie zdobywają nagrody na prestiżowych konkursach międzynarodowych. Region winiarski Morawy dzieli się na cztery podregiony: Mikulovská, Velkopavlovická, Slovácká i Znojemská, a każdy z nich ma własne warunki i styl win.
Odmianą narodową jest riesling włoski (ryzlink vlašský). Obok niego uprawia się na Morawach szeroką gamę innych odmian białych i czerwonych, na przykład veltliner zielony, pinot gris, sauvignon, traminer czerwony, frankovkę (blaufränkisch) czy portugieser. Popularna jest też owocowa i słodka odmiana Pálava.
Do najbardziej znanych morawskich producentów, którzy regularnie zdobywają nagrody na konkursach krajowych i zagranicznych, należą na przykład Winnica Sonberk, Winnica Josefa Valihracha, Winnica Volařík, Winnica Mikrosvín Mikulov czy Winnica Spielberg. Inwestują w nowoczesne technologie oraz w przyjazne podejście do upraw i należą do liderów jakości i innowacji na rynku wina morawskiego.
Cena za butelkę morawskiego wina (0,75 l) kupioną bezpośrednio u winiarza: od 200 CZK (8 EUR) w górę
Likier ziołowy Becherovka
Becherovka to tradycyjny czeski likier ziołowy z Karlowych Warów. Jej historia sięga 1807 roku, kiedy zaczął ją produkować aptekarz Josef Vitus Becher. Trunek szybko zdobył popularność nie tylko w Czechach, ale i za granicą. Tajemna receptura Becherovki jest znana zaledwie kilku osobom i pilnie strzeżona.
Likier powstaje z dobrej jakości spirytusu, wody z karlowarskich źródeł, naturalnego cukru i mieszanki kilkudziesięciu ziół i przypraw. Dokładny skład mieszanki ziołowej nie jest publicznie znany, ale do wymienianych zwykle składników należą cynamon, goździki i anyż.
Becherovkę podaje się jako aperitif albo digestif, zwykle schłodzoną. W Czechach jest lubianą bazą drinka zwanego "Beton" (Becherovka z tonikiem). Dawniej uchodziła za likier żołądkowy o dobroczynnym wpływie na trawienie. Trunek uznaje się za część czeskiego narodowego dziedzictwa kulturowego.
Cena za butelkę Becherovki (0,7 l): 290 CZK (11,60 EUR)
Morawska śliwowica
Morawska śliwowica to tradycyjna okowita owocowa z Moraw. Głównym surowcem do jej produkcji są dojrzałe śliwki, które przechodzą fermentację, a potem destylację. Śliwki uprawia się na Morawach od stuleci, a ich dobór, dojrzałość i jakość w decydującym stopniu wpływają na końcowy smak destylatu. Typowa morawska śliwowica ma czysty, wyraźnie owocowy smak i charakterystyczny aromat śliwek.
Śliwowicę podaje się tradycyjnie przy uroczystych okazjach, na przykład na weselach, stypach albo przy witaniu gości. Często sięga się po nią też przy przeziębieniu czy dolegliwościach żołądkowych. Pije się ją z małych kieliszków ("štamprle"), które sprzyjają degustacji.
Morawska śliwowica jest bardzo lubiana także dzięki możliwości legalnej domowej produkcji. W całym kraju działa wiele publicznych destylarni owocowych, w których można wypędzić własną śliwowicę z przyniesionych owoców. Taki sposób produkcji jest powszechny i ma tu długą tradycję. Domowa śliwowica bywa uważana za cenny rodzinny produkt. Także moja rodzina pędzi domową śliwowicę.
W sklepach domowej śliwowicy nie znajdziesz, ale na pewno nie popełnisz błędu, kupując śliwowicę z destylarni Žufánek, Veselý grunt albo wielu innych. Bardzo łatwo dostępna jest śliwowica z destylarni Rudolf Jelínek.
Cena za butelkę śliwowicy Žufánek 50% (0,5 l): 790 CZK (31,60 EUR)
Cena za butelkę śliwowicy Veselý grunt 48% (0,5 l): 530 CZK (21,20 EUR)
Cena za butelkę śliwowicy R. Jelínek 45% (0,5 l): 420 CZK (16,80 EUR)
Wafle zdrojowe
Wafle zdrojowe to tradycyjny słodki wypiek, który pochodzi z czeskich miast uzdrowiskowych. Najstarsze wzmianki o ich wypieku pochodzą z Karlowych Warów, gdzie zaczęto je piec w XIX wieku. Później produkcja rozszerzyła się na kolejne znane uzdrowiska, na przykład Mariańskie Łaźnie i Franciszkowe Łaźnie. Każde uzdrowisko ma swój własny rodzaj wafli.
Typowe wafle zdrojowe powstają z mąki pszennej, cukru, mleka, masła i mieszanki przypraw. Do tradycyjnych nadzień używa się na przykład orzechów, cynamonu, kakao albo wanilii. Wafle piecze się w specjalnych żeliwnych formach, które odciskają na powierzchni charakterystyczny relief. Efektem są cienkie, chrupiące i pachnące krążki.
Wafle zdrojowe kojarzą się w Czechach z wizytą w uzdrowisku i należą do typowych pamiątek. W Karlowych Warach spróbowanie wafli razem z Becherovką to rzecz oczywista. Wafle jada się często na spacerze po kolumnadzie i są nieodłącznym elementem miejscowej atmosfery oraz życia towarzyskiego miast uzdrowiskowych.
Cena za opakowanie wafli zdrojowych: 100 CZK (4 EUR)
Twarożki ołomunieckie
Twarożki ołomunieckie to tradycyjny czeski ser, który pochodzi z regionu Hana, konkretnie z miasteczka Loštice niedaleko Ołomuńca. Historia tego sera sięga co najmniej XVI wieku. Twarożki ołomunieckie są wyjątkowe dzięki wyrazistemu aromatowi, żółtej barwie i typowej miękkiej konsystencji. Powstają wyłącznie z chudego twarogu, do którego nie dodaje się żadnego tłuszczu ani barwników. Gotowy produkt wyróżnia się więc oryginalnym smakiem i zapachem, charakterystycznym dla tego sera.
Ser dojrzewa kilka tygodni w kontrolowanych warunkach i w tym czasie nabiera typowego smaku i zapachu. Twarożki ołomunieckie podaje się często z chlebem i cebulą. Są też lubianym składnikiem past twarożkowych i różnych specjałów w restauracjach.
Od 2010 roku twarożki ołomunieckie mają Chronione Oznaczenie Geograficzne Unii Europejskiej (ChOG), które gwarantuje ich pochodzenie i tradycyjny sposób produkcji. Produkt jest dzięki temu chroniony przed podrabianiem w całej UE.
Twarożki ołomunieckie często wożę do Francji, znanej ze swojej serowarskiej tradycji. Nawet tam robią furorę dzięki bardzo wyrazistemu smakowi.
Cena za opakowanie twarożków ołomunieckich (125 g): 50 CZK (2 EUR)
Piernik pardubicki
Piernik pardubicki to tradycyjny wyrób cukierniczy pochodzący ze wschodnioczeskiego miasta Pardubice. Historia wypieku pierników w Pardubicach sięga XVI wieku i dzięki temu miasto stało się w Czechach synonimem dobrego piernika. Piernik pardubicki słynie z bogatego smaku, korzennego aromatu i pięknych zdobień. Dawniej był bardzo drogi.
Przyprawy w pierniku to zwykle cynamon, goździki, anyż, ziele angielskie, imbir i kardamon. Miękką wersję często nadziewa się powidłami albo dżemem, twardą zdobi się lukrem. W wielu czeskich domach piecze się własny piernik, zwłaszcza w okresie Bożego Narodzenia. Na tradycyjnych czeskich odpustach powszechnie sprzedaje się piernikowe serca zdobione kolorowym lukrem, często z napisami albo dedykacjami.
Cena za piernik pardubicki: zależy od wielkości i producenta
Hořické trubičky
Hořické trubičky to tradycyjny wyrób cukierniczy z miasta Hořice w kraju hradeckim - cienkie waflowe rurki z kremem. Ich historia sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy zaczęto je robić według unikatowego przepisu, który do dziś jest powodem dumy miasta. Hořické trubičky słyną z kruchości, delikatnego smaku i charakterystycznego kształtu.
Ciasto na ten przysmak piecze się w postaci cienkich płatów, które zaraz po upieczeniu ręcznie zwija się w rurki. Po wystudzeniu napełnia się je delikatnymi kremami. Produkcja tych rurek jest chroniona oznaczeniem geograficznym Unii Europejskiej.
Cena za opakowanie Hořické trubičky (35 g): 15 CZK (0,60 EUR)
Kofola
Kofola to tradycyjny czechosłowacki napój bezalkoholowy, który powstał w dawnej Czechosłowacji. Produkcję rozpoczęto w 1960 roku w Opawie, w zakładach Galena, które opracowały oryginalny syrop KOFO jako alternatywę dla zachodnich napojów typu cola.
Głównym powodem powstania Kofoli była chęć zastąpienia niedostępnych amerykańskich marek pokroju Coca-Coli i Pepsi w ówczesnym bloku socjalistycznym. Napój szybko rozpowszechnił się w całej Czechosłowacji i zdobył liczne grono zwolenników.
W Czechach Kofola od lat cieszy się dużą popularnością. Produkuje się ją w różnych opakowaniach, od dwulitrowych butelek plastikowych po małe puszki. W ostatnich latach asortyment poszerzył się o różne smaki, dostępna jest też Kofola bez cukru. W restauracjach można trafić na Kofolę z beczki.
Cena za Kofolę (2 l, plastik): 27 CZK (1,10 EUR)
Cena za Kofolę (330 ml, puszka): 16 CZK (0,60 EUR)
Czeskie herbaty ziołowe
Czeskie herbaty ziołowe mają w kraju długą i bogatą historię, sięgającą średniowiecza. Zielarstwo należało do ważnych tradycji życia na wsi, a wiedzę o roślinach leczniczych i ich zastosowaniu przekazywały sobie pokolenia kobiet i mężczyzn na wsiach i w miastach. Ogrody klasztorne i domowe grządki ziołowe były stałym elementem czeskiego krajobrazu, a zbieranie i suszenie ziół miało stałe miejsce w życiu większości rodzin.
Do typowych ziół, z których w Czechach parzy się herbaty ziołowe, należą na przykład rumianek pospolity, mięta pieprzowa, melisa lekarska, dziurawiec zwyczajny, pokrzywa zwyczajna czy szałwia lekarska. Stosuje się je osobno albo w różnych mieszankach. Ziołowe herbaty są w Czechach częścią codzienności, część rodzin na wsi wciąż uprawia i suszy zioła w domu (na przykład moja mama).
Cena za opakowanie herbaty z melisy Leros (20 szt.): 25 CZK (1 EUR)
Uszy sztramberskie
Uszy sztramberskie to tradycyjny czeski wypiek - chrupiący i pachnący, o wyraźnym miodowo-korzennym smaku, pochodzące z miasteczka Štramberk u podnóża Beskidu Morawsko-Śląskiego. Historia tego unikatowego wypieku sięga XIII wieku.
Legenda mówi, że kształt uszu sztramberskich przypomina ludzkie ucho. Według podania mieszkańcy Štramberka po zwycięskiej bitwie z Tatarami znaleźli worki wypełnione ludzkimi uszami, które Tatarzy obcinali swoim ofiarom jako dowód swoich czynów. Przysmak zaczęto potem przyrządzać na pamiątkę tego zwycięstwa.
Produkcja uszu sztramberskich jest chroniona Chronionym Oznaczeniem Geograficznym Unii Europejskiej. Oryginalne uszy sztramberskie mogą powstawać wyłącznie w Štramberku i jego najbliższej okolicy, według ściśle ustalonej receptury i procedur.
Cena za opakowanie uszu sztramberskich: 50-100 CZK (2-4 EUR) w zależności od producenta
Ogórki znojemskie
Ogórki znojemskie należą do najbardziej znanych i najbardziej tradycyjnych ogórków konserwowych w Czechach. Ich pochodzenie wiąże się ściśle z miastem Znojmo i jego okolicami na południowych Morawach, gdzie uprawa i przetwórstwo ogórków rozwinęły się już w XIX wieku. Region znojemski dzięki sprzyjającemu klimatowi i żyznej glebie od dawna uchodzi za centrum czeskiej uprawy ogórków i to właśnie stąd pojęcie "ogórki znojemskie" rozpowszechniło się w całym kraju i poza jego granicami.
Konserwowanie ogórków w słoikach to w Czechach wciąż żywa i lubiana tradycja. Wiele rodzin co roku przygotowuje domowe ogórki konserwowe według własnych przepisów na zalewę, w tym moja. Ogórki konserwowe są w czeskiej kuchni cenionym dodatkiem do dań mięsnych.
Cena za słoik ogórków Znojmia 7-9 cm (680 g): 50 CZK (2 EUR)
Powidła śliwkowe
Powidła śliwkowe należą do najbardziej tradycyjnych czeskich przetworów owocowych. Robi się je przede wszystkim tam, gdzie uprawia się dużo śliwek, na przykład na Morawach albo we wschodnich Czechach. Na ziemiach czeskich były zwyczajną częścią zimowych zapasów i do dziś są lubianym składnikiem wypieków - drożdżówek i placków. Przepisy na powidła śliwkowe często dziedziczy się w rodzinach z pokolenia na pokolenie.
Do wyrobu powideł śliwkowych używa się wyłącznie dojrzałych śliwek bez pestek. Owoce gotuje się powoli i długo, często kilka godzin, żeby stopniowo odparowała woda i powstała gęsta, ciemna, lśniąca masa. Cukru zwykle się nie dodaje albo tylko niewielką ilość, zależnie od słodyczy owoców. Konsystencja powideł jest bardzo gęsta, powidła trzymają kształt i nie rozpływają się, w odróżnieniu od marmolady czy dżemu, które są rzadsze i mają większy udział cukru oraz substancji żelujących.
Cena za słoik powideł śliwkowych Veselý grunt (190 g): 85 CZK (3,40 EUR)
Dżemy owocowe
Historia gotowania dżemów na ziemiach czeskich wiąże się z powszechną uprawą drzew owocowych na wsi i z chęcią zachowania plonów na zimę. Dżemy powstają w Czechach przede wszystkim z miejscowych owoców, a ich wyrób wciąż jest w wielu rodzinach zwyczajną częścią domowego gospodarowania. Tradycyjne domowe dżemy gotuje się głównie latem i jesienią, kiedy owoców jest najwięcej i są najlepszej jakości.
Do najczęstszych czeskich dżemów należą te z truskawek, moreli, czereśni, malin, śliwek i czarnych jagód. W niektórych regionach wykorzystuje się konkretne owoce zależnie od miejscowych warunków, na przykład na południowych Morawach rozpowszechnione są morele i brzoskwinie, w rejonach podgórskich często używa się jagód, jeżyn i porzeczek. W dolinie Łaby i na środkowych Morawach zwykle gotuje się dżemy jabłkowe i gruszkowe. Regionalne różnice w doborze owoców wynikają z tradycji i z tego, co rośnie w miejscowych sadach i ogrodach.
Tradycja domowego robienia dżemów jest w Czechach wciąż bardzo żywa. Wiele rodzin przechowuje i przekazuje własne przepisy z pokolenia na pokolenie. Także moja rodzina wciąż przygotowuje domowe dżemy z truskawek, jabłek i malin.
Cena za słoik powideł wiśniowych Veselý grunt (190 g): 85 CZK (3,40 EUR)
Kompoty owocowe
Kompoty owocowe należą do tradycyjnych sposobów przechowywania owoców w czeskiej kuchni. W Czechach wekowanie owoców na kompoty to wciąż zwykła domowa praktyka. Wiele rodzin co roku przygotowuje własne kompoty według sprawdzonych rodzinnych przepisów, z owoców z własnego ogrodu albo kupionych u miejscowych sadowników. Typowe czeskie kompoty robi się z truskawek, moreli, czereśni, jabłek, brzoskwiń, śliwek i gruszek. Popularne są też połączenia różnych owoców w jednym słoiku.
Polecam przywieźć czeskie śliwki w kompocie, które w cieście świetnie komponują się z czeskim makiem.
Cena za słoik kompotu śliwkowego (680 g): 50 CZK (2 EUR)
Czeski mak
Mak należy do tradycyjnych roślin uprawnych w Czechach. Czechy są jednym z największych producentów maku spożywczego na świecie. Uprawia się go przede wszystkim w dolinie Łaby, na Hanie i w niektórych okolicach środkowych oraz północnych Czech. Dzięki odpowiedniemu klimatowi i glebie powstaje tu mak o wysokiej zawartości oleju i delikatnym smaku.
Z makiem wiąże się w czeskiej kulturze wiele zwyczajów i tradycji. Dawniej był symbolem obfitości, płodności i ochrony przed złem. Dodawano go do kołaczy weselnych, świątecznych strucli i innych odświętnych potraw. W wielu rodzinach mówi się, że mak na stole przynosi szczęście i pomyślność.
Wyjątkowe jest to, że mak bez przeszkód trafia do czeskich deserów i słodkich dań. W większości innych krajów wykorzystanie maku spożywczego jest ograniczone, często z powodu przepisów i obaw o zawartość alkaloidów. Czeski mak jest jednak starannie kontrolowany i jego użycie jest bezpieczne.
Cena za opakowanie czeskiego maku (200 g): 40 CZK (1,60 EUR)
Woda mineralna Vincentka
Woda mineralna Vincentka pochodzi z uzdrowiskowego miasta Luhačovice w kraju zlińskim, gdzie wypływa z głębinowych źródeł. Pierwsze wzmianki o źródle Vincentka sięgają XVII wieku, systematycznie zaczęto ją wykorzystywać w XVIII wieku. Vincentka jest ściśle związana z tradycją uzdrowiskową w Luhačovicach i należy do najbardziej znanych oraz najdłużej wykorzystywanych wód mineralnych w Czechach.
Wyjątkowość Vincentki tkwi w jej składzie. To naturalna, wysokozmineralizowana woda o dużej zawartości sodu, chlorków, wodorowęglanów i innych minerałów. Dzięki temu ma charakterystyczny słony smak i służy nie tylko do picia, ale też do inhalacji, płukania gardła i innych zabiegów uzdrowiskowych. Woda jest butelkowana bezpośrednio przy źródle, bez jakichkolwiek modyfikacji.
Cena za butelkę wody mineralnej Vincentka (0,7 l): 55 CZK (2,20 EUR)
Kawa z czeskich palarni
Choć w Czechach kawy się nie uprawia, powstało tu wiele palarni, które pracują z kawą specialty z całego świata. Dbają one o jakość ziaren, staranne wypalanie i świeżość gotowego produktu. Do znanych czeskich palarni należą na przykład Doubleshot, Dos Mundos, Father's Coffee, Rebelbean czy Nordbeans. Moją ulubioną palarnią jest Aromaniac. Firmy te oferują zarówno kawy typu single origin, jak i własne mieszanki, często współpracują bezpośrednio z plantatorami za granicą.
W wielu miastach znajdziesz kawiarnie połączone bezpośrednio z palarniami.
Cena za opakowanie palonej w Czechach kawy Aromaniac Brazylia Santos (250 g, kawa ziarnista): 190 CZK (7,60 EUR)
Cena za opakowanie palonej w Czechach kawy Aromaniac Velatto Espresso Intenso (1 kg, kawa ziarnista): 390 CZK (15,60 EUR)
Jakie czeskie pamiątki kulinarne polecasz swoim zagranicznym gościom?
