Co zjeść w Czechach? Tradycyjne potrawy i specjały kuchni czeskiej

Kuchnia czeska słynie z dań mięsnych z gęstymi sosami. Znajdują w niej odzwierciedlenie różnorodne wpływy kulinarne krajów ościennych, przede wszystkim kuchni austriackiej i węgierskiej, ale inspiracji szuka też u pozostałych sąsiadów. Mimo to zachowuje własny charakter i ma w zanadrzu sporo potraw, których nigdzie indziej nie znajdziesz.

Kuchnia czeska opiera się na dobrych lokalnych składnikach: mięso (przede wszystkim wieprzowinę i wołowinę), ziemniaki, szeroką paletę warzyw (kapusta, warzywa korzeniowe), grzyby, śmietanę, jajka, mąkę i chleb na zakwasie. Ważną rolę odgrywają sosy i knedliki, które podaje się jako dodatek. Wiele tradycyjnych potraw ma wiejski rodowód i sporo mówi o historii kraju, w której trzeba było nakarmić ciężko pracujących ludzi.

Typowe czeskie jedzenie

Do typowych czeskich potraw, które zdobyły popularność nie tylko wśród miejscowych, ale i wśród zagranicznych gości, należą przede wszystkim dania wyrastające z tradycyjnych receptur i korzystające z lokalnych składników.

Jednym z najbardziej znanych i najbardziej lubianych czeskich dań jest bez wątpienia svíčková na smetaně. Przyrządza się ją z wołowiny, która powoli dusi się do miękkości razem z warzywami korzeniowymi i przyprawami. Powstały sos łagodzi się śmietaną, a całość podaje z knedlikiem bułczanym, żurawiną i często też z plasterkiem cytryny i bitą śmietaną. Svíčková uchodzi za danie odświętne i często pojawia się przy uroczystych okazjach, na przykład na weselach.

Kolejnym lubianym czeskim daniem jest vepřo-knedlo-zelo, czyli pieczona wieprzowina podawana z knedlikiem bułczanym albo ziemniaczanym i duszoną kapustą.

Gulasz, choć rodowodem z Węgier, też wywalczył sobie miejsce w czeskim jadłospisie. Czeski gulasz przyrządza się tradycyjnie z wołowiny, którą dusi się z cebulą, czosnkiem, papryką i kminkiem. Wychodzi z tego gęsty sos z miękkimi kawałkami mięsa, podawany najczęściej z knedlikiem bułczanym albo z chlebem.

Kuchnia czeska słynie też ze słodkich dań i deserów. Do najbardziej znanych należą knedliki z owocami, które przygotowuje się z ciasta twarogowego albo drożdżowego i nadziewa całymi śliwkami, morelami lub truskawkami. Po ugotowaniu posypuje się je tartym twarogiem, cukrem i polewa roztopionym masłem.

Czeskie danie narodowe

Kiedy zapytasz nas, Czechów, jakie jest nasze danie narodowe, odpowiedzi najprawdopodobniej sprowadzą się do dwóch głównych faworytów: svíčková na smetaně i vepřo-knedlo-zelo. Svíčková, czyli duszona wołowina z warzywami i śmietaną, tradycyjnie pojawia się przy uroczystych okazjach. Vepřo-knedlo-zelo, na które składają się pieczeń wieprzowa, kapusta i knedlik, to wariant bardziej ludowy i przystępny cenowo, który znajdziesz w karcie większości czeskich gospód. Oba dania mają długą historię. I choć zdania na temat czeskiego dania narodowego bywają różne, jedno jest pewne - czeskim napojem narodowym jest piwo.

Co zjeść w Czechach

• Svíčková na smetaně. Pieczeń wołowa w sosie śmietanowym, podawana z knedlikiem, bitą śmietaną i żurawiną. Svíčková to typowo odświętne czeskie danie, uchodzi za jedną z potraw narodowych.
• Vepřo-knedlo-zelo. Typowe czeskie danie z pieczeni wieprzowej, knedlików i kapusty. To połączenie cieszy się popularnością w całych Czechach i również uchodzi za jedną z potraw narodowych.
• Řízek (sznycel). Smażony kotlet z wieprzowiny albo kurczaka w potrójnej panierce to bardzo popularne danie główne. Najczęściej podaje się go z sałatką ziemniaczaną albo z ziemniakami. To klasyk czeskiej kuchni.
• Piwo. Czechy słyną z kultury piwnej i mnóstwa marek oraz rodzajów piwa. Piwo jest nieodłączną częścią czeskiej kultury i życia towarzyskiego.
• Hovězí vývar s játrovými knedlíčky (rosół wołowy z kluseczkami wątrobianymi). Mocny rosół wołowy z kluseczkami wątrobianymi to typowa czeska zupa. Lubi ją cały kraj, często podaje się ją jako pierwsze danie niedzielnego obiadu.
• Smažený sýr (smażony ser). Panierowany i smażony ser, często podawany z frytkami i sosem tatarskim. Smażony ser, potocznie nazywany "smažák", to dla wielu Czechów "comfort food".
• Gulasz. Pikantne duszone mięso wołowe albo wieprzowe z papryką i cebulą, podawane z knedlikami albo z chlebem. Gulasz jest popularny w całej Europie Środkowej, w Czechach ma swój charakterystyczny smak.
• Knedlik ziemniaczany nadziewany wędzonym mięsem. Większy knedlik ziemniaczany z kawałkami wędzonego mięsa w środku, podawany z kapustą, najlepiej smakuje w zimowych miesiącach. Połączenie ziemniaków i wędzonki jest dla czeskiej kuchni charakterystyczne.
• Owocowe knedliki twarogowe. Knedliki z ciasta twarogowego nadziewane kawałkami owoców (najczęściej truskawkami, morelami albo śliwkami), polane masłem i posypane twarogiem oraz cukrem to lubiane słodkie danie główne albo deser. Knedliki twarogowe mają w Czechach długą tradycję.
• Owocowe knedliki drożdżowe. Drożdżowe knedliki nadziewane całymi śliwkami albo morelami, polane masłem i posypane twarogiem oraz cukrem to kolejna tradycyjna czeska słodka potrawa. Połączenie sezonowych owoców i ciasta drożdżowego jest dla czeskiej kuchni charakterystyczne.
• Dukátové buchtičky z kremem waniliowym. Małe drożdżowe buchteczki polane kremem waniliowym to prosty, ale bardzo lubiany deser.
• Morawskie wino. Morawy to ważny region winiarski Czech, morawskie wina są znane z jakości. Do typowych odmian należą veltliner zielony, Müller-Thurgau, riesling reński czy frankovka. Za odmianę narodową uchodzi riesling włoski. Winiarstwo ma na Morawach długą tradycję.
• Koláče (kołacze). Słodkie okrągłe wypieki z różnymi nadzieniami, na przykład z twarogiem, powidłami albo owocami.
• Chlebíčky. Małe kanapki z różnymi nadzieniami i dekoracjami, podawane na przyjęciach. Chlebíčky są typowe dla czeskiego zimnego bufetu, w czeskiej kulturze kulinarnej mają długą tradycję.
• Kulajda. Kremowa zupa ziemniaczana z grzybami, koperkiem i jajkiem. Kulajda pochodzi z Czech Południowych i jest lubianą zupą w całym kraju.
• Česnečka (zupa czosnkowa). Mocna zupa czosnkowa z ziemniakami, często podawana z grzankami i serem. Česnečka to lubiane zimowe danie, często ląduje na stole zapobiegawczo przy przeziębieniu albo jako "lekarstwo na kaca".
• Zelňačka (kapuśniak).
  Zupa z kiszonej kapusty, ziemniaków i kiełbasy. Zelňačka to typowa czeska zupa, którą często podaje się zimą.
• Kaczka z knedlikiem i kapustą. Pieczona kaczka podawana z knedlikiem bułczanym albo ziemniaczanym i z czerwoną lub białą kapustą. To połączenie jest w Czechach wyjątkowo lubiane na świąteczne okazje i rodzinne uroczystości.
• Moravský vrabec (morawski wróbel). Kawałki wieprzowiny pieczone z czosnkiem i kminkiem, podawane z knedlikiem i białą kapustą.
• Becherovka. Ziołowy likier z Karlowych Warów, wytwarzany według tajnej receptury. Becherovka to lubiany czeski digestif.
• Utopence. Pikantne marynowane parówki z cebulą, papryką i przyprawami. Utopence to lubiany przysmak z czeskich gospód.
• Twarożki ołomunieckie. Aromatyczny ser dojrzewający z Ołomuńca, wytwarzany z odtłuszczonego mleka. Twarożki ołomunieckie mają charakterystyczny zapach i smak, mają też chronione oznaczenie geograficzne.
• Tatranky. Lubiane wafelki o różnych smakach: czekoladowym, orzechów laskowych albo arachidowym. Tatranky to czeski fenomen wśród wafelków, produkuje się je już od 1945 roku.
• Buchty. Słodkie drożdżówki nadziewane twarogiem, makiem albo powidłami. Buchty to typowy czeski deser, pojawiają się nawet w czeskich bajkach.
• Frgály. Duże okrągłe kołacze z Wołoszczyzny Morawskiej, z różnymi nadzieniami: twarogiem, powidłami śliwkowymi albo gruszkowymi. Frgály to regionalna specjalność.
• Karlowarskie opłatki. Cienkie, chrupiące wafle wytwarzane według tradycyjnej receptury w Karlowych Warach.
• Kofola. Bezalkoholowy napój o smaku coli, produkowany według oryginalnej receptury od 1960 roku. Kofola to w Czechach lubiana alternatywa dla znanych napojów typu cola.
• Ogórki znojemskie. Ogórki konserwowe ze Znojma, wytwarzane według tradycyjnej receptury z koperkiem i innymi przyprawami.
• Pierniki. Słodkie miodowe wypieki, często zdobione lukrem i różnymi motywami. Pierniki mają w Czechach długą tradycję, wiążą się z wieloma świętami i jarmarkami. Najsłynniejsze pierniki są z Pardubic.

Typowe czeskie napoje

Piwo jest bez wątpienia najbardziej znanym i najpopularniejszym czeskim napojem. Czechy szczycą się długą tradycją warzenia piwa, sięgającą X wieku. Do najbardziej znanych czeskich marek piwa należą Pilsner Urquell, Budweiser Budvar czy Krušovice. Małych producentów jest jednak bez liku. Czeskie piwo wyróżnia się pełnym smakiem, delikatną goryczką i - jak na europejskie warunki - niewiarygodnie korzystną ceną. Nic dziwnego, że Czesi należą do największych konsumentów piwa na świecie.

Kolejnym typowym czeskim napojem alkoholowym jest Becherovka, likier ziołowy pochodzący z Karlowych Warów. Wytwarza się go z ponad 20 ziół i przypraw, a ich dokładny skład jest pilnie strzeżoną tajemnicą. Becherovka ma charakterystyczny smak, w którym łączą się słodycz, gorycz i nuta korzenna. Często podaje się ją jako digestif po posiłku.

Miłośnicy destylatów na pewno docenią śliwowicę, tradycyjną owocową okowitę pędzoną ze śliwek. Najlepsza śliwowica pochodzi z Moraw. Dobra śliwowica ma delikatny zapach śliwek i gładki smak z owocowymi nutami. Pije się ją czystą, schłodzoną, w małych kieliszkach. Oprócz śliwek destyluje się w Czechach także inne owoce, na przykład gruszki (hruškovice), morele (meruňkovice) czy czereśnie (třešňovice).

Morawy, wschodnia część Czech, słyną z winnic i znakomitych win. Dzięki idealnym warunkom - ciepłemu klimatowi, żyznej glebie i długiej tradycji winiarstwa - morawskie wina cieszą się dużym uznaniem wśród miłośników wina. Najczęściej uprawiane odmiany to veltliner zielony, riesling reński, müller thurgau i riesling włoski, uważany za narodową czeską odmianę; z czerwonych zaś frankovka i pinot noir.

Do najpopularniejszych czeskich napojów bezalkoholowych należy Kofola, czeska alternatywa dla Coca-Coli. Kofolę podaje się schłodzoną, lubiana jest zwłaszcza w miesiącach letnich, ale pije się ją przez cały rok.

Jak w pełni cieszyć się czeskim jedzeniem

• Spróbuj tradycyjnych czeskich dań. Knedliki, gulasz, svíčková, vepřo-knedlo-zelo, smażony sznycel i wiele innych klasyków to podstawa czeskiego jadłospisu.
• Sięgnij po regionalne specjały. Czechy mają bogatą kuchnię regionalną. Na liście powinny się znaleźć twarożki ołomunieckie, wałaskie frgály, pardubicki piernik czy choćby ogórki znojemskie. Każdy region ma jakiś rarytas, którym się szczyci. Większość tych specjałów dostaniesz jednak w całych Czechach.
• Zajrzyj na targi farmerskie. Kupisz na nich świeże i dobre składniki prosto od hodowców, rolników i wytwórców. Znakomite warzywa, pachnące pieczywo, sery, wędliny i wiele więcej. W Pradze wyjątkowo popularne są targi farmerskie na Náplavce albo na placu Jiřího z Poděbrad.
• Wybierz się na wycieczkę z morawskim winem w tle. Morawy Południowe słyną z wina. Mój typ? Odwiedź Festival otevřených sklepů, czyli Festiwal Otwartych Piwnic. Przez długi weekend skosztujesz dziesiątek win i regionalnych specjałów!
• Wybierz się do chwalonej przez miejscowych restauracji na degustacyjne menu czeskich dań. Poznasz czeską kuchnię w nowym świetle. Restauracja La Degustation Bohême Bourgeoise ma jedną gwiazdkę Michelin i gotuje (niespodzianka!) po czesku. Tańszą, ale równie udaną wizytę zaoferuje restauracja U Kalendů (naprzeciwko są w sobotę targi farmerskie na Náplavce). Obie są w Pradze, ale świetne restauracje znajdziesz w całych Czechach.

Regionalna kuchnia czeska i specjały

• Kuchnia południowoczeska słynie z ryb słodkowodnych, zwłaszcza z karpia i pstrąga. Karp z Trzebonia ma renomę w całych Czechach. Z Czech Południowych pochodzi ser Jihočeská niva, pysznego sera pleśniowego typu roquefort z niebieskozieloną pleśnią w miąższu, a także sera Blaťácké zlato.
• Region pilzneński słynie ze swojego piwa, ale i ze znakomitej kuchni. Stamtąd pochodzą też chodské koláče, kołacze z różnymi nadzieniami, na przykład twarogowym, makowym albo powidłowym.
• Kuchnia środkowoczeska jest pod silnym wpływem Pragi, dlatego znajdziesz w niej wiele typowych czeskich dań. Najbardziej znanym regionalnym specjałem jest szynka praska.
• Kuchnia morawska słynie z twarożków ołomunieckich, sera dojrzewającego z odtłuszczonego mleka. Z Wołoszczyzny Morawskiej pochodzą valašské frgály, duże okrągłe kołacze z różnymi nadzieniami. Regionalną specjalnością Moraw Północnych są na przykład uszy sztramberskie. Na wysokim poziomie jest morawskie wino.

Słynni czescy szefowie kuchni

• Zdeněk Pohlreich (1957). Zdeněk Pohlreich to jeden z najbardziej znanych czeskich szefów kuchni i osobowości telewizyjnych. Rozgłos przyniósł mu przede wszystkim program "Ano, šéfe!" ("Tak, szefie!"), w którym pomagał restauracjom poprawić jakość i obsługę. Pohlreich jest znany z bezpośredniego, czasem wręcz szorstkiego stylu, za którym zawsze stoi dążenie do doskonałości. Ma kilka własnych restauracji w Pradze.
• Radek Kašpárek (1981). Radek Kašpárek jest szefem kuchni i właścicielem praskiej restauracji Field, która zdobyła gwiazdkę Michelin. Kašpárek jest znany z eksperymentalnego podejścia do gotowania i z umiejętności tworzenia nowatorskich dań, które łączą tradycyjne czeskie smaki z nowoczesnymi technikami. Radek Kašpárek jest głównym jurorem programu MasterChef Česko. Poprowadził też pierwszy sezon czeskiej wersji show Hell's Kitchen Česko.
• Roman Paulus (1975). Roman Paulus to kolejna ważna postać czeskiej kuchni. Pracował jako szef kuchni w prestiżowej praskiej restauracji Alcron, która pod jego wodzą zdobyła gwiazdkę Michelin. Paulus jest znany z precyzyjnego podejścia do gotowania i z umiejętności łączenia tradycyjnych czeskich receptur z nowoczesnymi technikami.
• Jan Punčochář (1979). Jan Punčochář to jeden z najbardziej znanych szefów kuchni w Czechach. Jego restauracja U Matěje w Pradze szybko stała się ulubionym miejscem miłośników dobrej czeskiej kuchni. Punčochář stawia na lokalne i sezonowe składniki. Wcześniej pracował jako szef kuchni w restauracji Grand Cru. Jan Punčochář jest jurorem programu MasterChef Česko.
• Přemek Forejt (1987). Młody, utalentowany szef kuchni, który wyrobił sobie wielką renomę. Obecnie prowadzi restaurację Entrée w Ołomuńcu, która ma gwiazdkę Michelin. Přemek Forejt jest jurorem programu MasterChef Česko.
• Oldřich Sahajdák (1975). Oldřich Sahajdák jest szefem kuchni i współwłaścicielem restauracji La Degustation Bohême Bourgeoise w Pradze, która zdobyła gwiazdkę Michelin. Sahajdák stawia na nową interpretację tradycyjnych czeskich receptur z użyciem nowoczesnych technik i lokalnych składników.

Czeskie restauracje z gwiazdką Michelin

Czeska scena kulinarna może się pochwalić dziewięcioma restauracjami z prestiżową gwiazdką Michelin. Dwie gwiazdki ma jako jedyna Papilio w miejscowości Vysoký Újezd, jedną zaś Field pod wodzą szefa kuchni Radka Kašpárka, znanego też z telewizyjnego show MasterChef Česko, La Degustation Bohême Bourgeoise z szefem kuchni Oldřichem Sahajdákiem na czele, a dalej Levitate, Casa de Carli i Štangl w Pradze, Entrée w Ołomuńcu, Essens w Hlohovcu i La Villa w Zlinie. Te lokale reprezentują to, co najlepsze w czeskiej haute cuisine.

Oprócz gwiazdek Michelin przyznaje się w Czechach także wyróżnienie Bib Gourmand, które dostało kolejnych osiemnaście restauracji. Są wśród nich włoska restauracja Dejvická 34, czesko-francuska restauracja Na Kopci czy nowocześnie pojęta czeska kuchnia w The Eatery. Kolejne 52 lokale trafiły na czeską listę Michelin z rekomendacją Selected. Moją ulubioną restauracją z tej listy jest obecnie Výčep.

Ciekawostki o czeskim jedzeniu

• Najstarsza czeska książka kucharska. Najstarsza zachowana czeska drukowana książka kucharska ukazała się już w 1535 roku. Najsłynniejsza jest jednak "Domácí kuchařka" ("Kucharka domowa") Magdaleny Dobromili Rettigovej z 1826 roku, do dziś uważana za podstawową książkę kucharską czeskiej kuchni.
• Becherovka z Karlowych Warów. Becherovka, ziołowy likier z Karlowych Warów, była pierwotnie wytwarzana jako napój leczniczy. Jej receptura jest ściśle tajna i zna ją tylko kilka osób. Becherovkę często pije się jako digestif, lubią ją nie tylko w Czechach, ale i za granicą.
• Czeskie sery. Choć Czechy nie słyną z serów tak jak na przykład Francja czy Szwajcaria, mają kilka unikatowych gatunków. Jednym z nich są twarożki ołomunieckie, które należą do nielicznych czeskich serów z chronionym oznaczeniem geograficznym w Unii Europejskiej.
• Kofola: Kofola to popularny czeski napój bezalkoholowy, który powstał w latach 60. jako zamiennik Coca-Coli i Pepsi, niedostępnych wtedy w Czechosłowacji. Kofola ma charakterystyczny ziołowy smak i do dziś jest bardzo lubiana.
• Trdelník nie jest czeski. Choć trdelník cieszy się wśród obcokrajowców na czeskich straganach dużą popularnością, jego rodowód nie jest czeski. Pochodzi z Siedmiogrodu (dzisiejsza Rumunia), a do Czech trafił za pośrednictwem kuchni węgierskiej.
• Pilsner Urquell. Browar Pilsner Urquell, założony w 1842 roku, to kolebka pierwszego na świecie jasnego lagera typu pilzneńskiego.
• Czeski chleb. Czeski chleb jest znany z charakterystycznego kwaskowatego smaku i długiej trwałości. Tradycyjny czeski chleb piecze się na żytnim zakwasie, co daje mu wyjątkową kwaśność.

Udanej podróży po Czechach i smacznego!

Dan Špaňhel

Jestem Dan. Piszę tylko o tym, czego sam spróbowałem - od ulicznego straganu po gwiazdkę Michelin. Dla jedzenia zjeździłem pół świata i spróbowałem wszystkiego, co możliwe - i niemożliwe.

O mnie Kontakt