Pelisterka: Pelister eteklerinden gelen Makedon maden suyu
Pelisterka (Makedonca: Пелистерка), Manastır (Bitola) yakınında Pelister dağlarının altındaki sondaj kuyularından çıkan doğal bir maden suyu: gazını daha kaynağından getiriyor, mineral oranı da o kadar düşük ki tadı sıradan sudan farksız - Makedon mutfağının en gösterişsiz üyesi ve her sofrada bulunanı.
Pelisterka adını nereden alıyor?
Suya adını bir reklam ekibi değil, halk oylaması verdi. Manastır'ın tarım kombinası Lozar üretimine maden suyunu da ekleyip ona bir isim ararken işi halka bıraktı: dört yüz kadar oy ve yüz otuz öneri geldi, aralarında şehrin çevresindeki ovadan gelen Pelagonija da vardı, şehrin hemen dibindeki antik kentten gelen Herakleja da. Manastırlı Goce Dimovski, şehrin üzerinde yükselen ve ülkenin en eski millî parkına da adını veren Pelister dağından esinlenerek bulduğu Pelisterka ile kazandı - karşılığında beş yüz dinar ve birkaç bedava şişe aldı. Pelister adının kendisi ne anlama geliyor, kimse kesin olarak bilmiyor: halk arasındaki yorum "beş yaprak" diyor, dilbilimciler beyaz taşa bağlıyor, Yunanca yorum ise kayalık zirvenin uzaktan andırdığı söylenen bir güvercine. Yani su, adını kimsenin çeviremediği bir dağdan alıyor.
Pelisterka kendi ülkesinde gazlı sularda açık ara önde, gazsız pazarın tahtında ise bir kuşak daha genç olan Gorska oturuyor.
Pelisterka'yı kim, ne zamandan beri şişeliyor?
Etikette "since 1953" yazıyor ve bu sayı doğru, ama suyla ilgili değil. 1953'te Manastır'da Lozar kuruldu; üzüm yetiştirip şarap yapıyordu, maden suyunu ancak 1968'de şişelemeye başladı - bağların yanına sondaj kuyuları ve karbondioksit üretimi eklendiğinde ilk Pelisterka yeşil cam şişelerde yola çıktı. Yeşil renk bugün de duruyor, camın yerini çoğunlukla plastik aldı. Firmanın lafı hiç dolandırmadan Obična, yani Sıradan adını verdiği gazsız sürüm ise kırk yıldan fazla sonra, marka çoktan baloncuklarla eş anlamlı hâle gelmişken çıktı.
İçinde ne var, hangi şişe hangisi?
Su, Yunanistan sınırının hemen dibindeki Medžitlija köyünde bulunan iki dolum tesisinin yüz yirmi metreye varan kuyularından geliyor; baloncuklarını da yeraltından getiriyor - firma gaz eklemiyor, sadece şişeliyor. Mineral oranı düşük, bu da pratikte şu anlama geliyor: Pelisterka'da kaplıca sularının o tuzlu, madenî izi yok, litrelerce içsen de kendini sanatoryumda hissetmezsin. Makedonlar gazlı maden suyuna genel olarak kisela voda, yani ekşi su diyor - bir Çek bu kelimeye gülümsemeden edemez, çünkü bizim Çekya'da doğal gazlı suya çoğu zaman tam olarak böyle deniyor: kyselka, yani ekşi su. Üsküp'te (Skopje) yerel bir kaynaktan adını alan koca bir Kisela Voda semti bile var, dolayısıyla orada "kisela vodaya gidiyorum" demek birden fazla anlama gelebiliyor.
Pelisterka her şeyin yanında, her yerde içiliyor: kahvenin yanında - kafede sen istemesen de kahveyle birlikte bir bardak su gelir, eski bir Balkan âdeti, aslında kaşığı çalkalamak içinmiş -, rakının yanında, öğle yemeğinde, otobüste.
Makedonya yolculuğum boyunca hep Pelisterka içtim, bir gazlısını bir gazsızını. Tadı hakkında yazacak bir şey yok, bunu da övgü olarak söylüyorum. Süpermarkette yarım litrelik şişesi 22 MKD (0,40 EUR) tutuyordu, ülkede defalarca aldığım en ucuz şeydi.
