Kuzey Makedonya'dan ne alınır?
Kuzey Makedonya'dan eve en çok peynir getirdim - bir ara sırt çantamda peynire yer kalmayacak sandım. Makedon mutfağı közlenmiş biber ve koyun sütü üzerine kurulu; üstelik ülkede Makedon devletinden bile eski bir çikolata fabrikası var. Bu listedekilerin neredeyse hepsini Üsküp'ün (Skopje) sıradan süpermarketlerinden aldım, çikolataları da doğrudan üreticinin marka mağazasından.
Peki Kuzey Makedonya'dan alınacak en iyi yeme içme hediyelikleri hangileri?
Makedon ajvarı
Ajvar, her Makedon kilerinde birkaç kavanozunu bulabileceğin bir ezme. Acı çeşidi olan Mama's Home Style Ajvar'ı, ülkenin güneydoğusunda Ustrumca (Strumica) yakınlarındaki Dabile köyünden Trgoprodukt firması yapıyor; içinde közlenmiş kırmızı biber, közlenmiş patlıcan, acı biber, ayçiçek yağı ve deniz tuzundan başka bir şey yok. Marka ta ABD'ye kadar ihraç ediliyor; Makedonlar da evlerine kendileri alıyor, turistler için uydurulmuş bir hediyelik değil. Ajvar kavanozundan sıkıldığında hemen yanındaki rafta akrabası pindjur duruyor; o da domatesle patlıcandan yapılıyor. Pratik bir not: kavanozun yeri kayıtlı bagaj.
Makedon peynirleri: kaşkaval, sirenje ve keçi peyniri
Kaşkaval, Balkanlar'da sarı peynire verilen ad; Makedonya'da bu adla satılanın çoğu koyun sütünden. Korab Trnica markasının kökeni 1945'e, Mavrovo Gölü yakınındaki Gorna Reka'da bulunan Trnica köyüne uzanıyor; peynir başlangıçta dağ ağıllarında yapılır, Korab Dağları'nın mağaralarında olgunlaşmaya bırakılırmış. Bugün burası kendi mandırası ve restoranı olan bir çiftlik, ama peynirini Üsküp'te sıradan bir süpermarketten alabiliyorsun. Sırt çantama klasik koyun kaşkavalı, yanına da nane ve fesleğenli çeşidi girdi; otlar doğrudan peynirin içine doğranmış. Bütün alışverişte beni pek sarmayan tek peynir de o oldu: otlar sayesinde en çok onu merak ediyordum, ama bana fazla keskin geldi. Bir başkası onu pekâlâ rafın en iyisi sayabilir. Vakumlu paket Avrupa yolculuğunu sorunsuz atlatıyor.
339 g Korab Trnica koyun kaşkavalının fiyatı: 242 MKD (4 EUR), yani kilosu 715 MKD (11,80 EUR)
207 g nane ve fesleğenli koyun kaşkavalının fiyatı: 152 MKD (2,50 EUR), yani kilosu 735 MKD (12,20 EUR)
Meşano sirenje, inek ve koyun sütünden yapılan "karışık peynir" demek ve Makedon süpermarketinde gayet sıradan bir ürün. Buradaki sirenje kelimesi öncelikle salamura beyaz peyniri anlatıyor; Bulgar sirene peyniri ya da Yunan fetası olarak tanıdığın türden. İki markadan birkaç parça getirdim: sarı kurdeleli mavi beyaz ambalajıyla Bačilo ve Kavadarci'deki Mlečen pat mandırasının Special Edition'ı; bu mandıra Tikveş bağ bölgesinin ilk mandırası olduğunu söylüyor. İkisi de yarı sert, güzel dilimleniyor ve şopska salatasına çok yakışıyor.
390 g Bačilo meşano sirenje fiyatı: 175 MKD (2,90 EUR), yani kilosu 449 MKD (7,50 EUR)
395 g Mlečen pat meşano sirenje fiyatı: 219 MKD (3,70 EUR), yani kilosu 555 MKD (9,10 EUR)
Yumuşak beyaz koyun peyniri, Makedoncada ovço sirenje, şopska salatası yemiş herkesin "Balkan peyniri" deyince gözünde canlandırdığı şeye en yakın olanı. Olgunlaştırılmış, tam yağlı ve yumuşak; Trnica'da yalnızca pastörize koyun sütü, tuz, peynir mayası ve starter kültürle yapılıyor. Bütün alışverişin en ağır parçasıydı, tek blokta yarım kilodan fazla, ama uzun süre de dayanıyor; bizim Çekya'da bu tarz gerçek bir koyun peynirini zor buluyorsun.
589 g Korab Trnica koyun peynirinin fiyatı: 315 MKD (5,20 EUR), yani kilosu 535 MKD (8,90 EUR)
Koyun ve inek peynirinin yanında keçi peyniri de ilgiyi hak ediyor. Vemilk markası, Manastır (Bitola) yakınında Baba Dağı'nın eteğindeki Kravari köyünden, yani Pelagonya ovasından gelen IMV aile mandırasına ait; kendi markası ancak 2017'den beri var, ama peyniri "Manastır peyniri" adıyla, etiketinde keçi resmiyle satıyor; şüpheye yer bırakmıyor. Yalnızca keçi sütü, peynir mayası ve tuzdan yapılan yumuşak, tam yağlı bir beyaz peynir. Salatada inek sütünden yapılan sirene yerine bunu ufalaman yeter, sonucunu unutamazsın.
385 g Vemilk keçi peynirinin fiyatı: 192 MKD (3,20 EUR), yani kilosu 499 MKD (8,30 EUR)
Bieno sirenje
Bieno sirenje, kelimesi kelimesine "dövme peynir", Mariovo'dan gelen sert ve epey tuzlu bir peynir; gerçekten Makedonya'ya özgü sayılabilecek birkaç peynirden biri. Adını yapılışından alıyor: teleme dövülüyor, presleniyor ve kurutuluyor, sonuçta küçük delikli, sıkı ve sarı bir peynir çıkıyor; uzun süre dayandığı için valiz için ideal. Evde iki tane var: Köprülü (Veles) yakınındaki bir mandıradan Bačilo markasının inek sütünden olanı (bačilo Makedoncada, koyunların yazın çobanıyla birlikte çıktığı yayla ağılı demek) ve Korab Trnica'nın inek sütünden olanı. Hem rendelemeye hem dilimlemeye uygun; yumuşak bir peynir bekleyen tuzluluğuna şaşırır, ama tuz da onun bir parçası.
405 g Bačilo bieno sirenje fiyatı: 247 MKD (4,10 EUR), yani kilosu 609 MKD (10,20 EUR)
422 g Korab Trnica bieno sirenje fiyatı: 244 MKD (4,10 EUR), yani kilosu 579 MKD (9,50 EUR)
Evropa çikolatası
Üsküp'ün Evropa çikolata fabrikası 1882'ye dayanıyor ve Balkanlar'ın en eski şekerleme üreticisi olmakla övünüyor. Şekerleme ve lokum yapan bir atölye olarak başlamış; bugün yaklaşık yirmi beş ülkeye ihracat yapan bir fabrika, yine de bizim Çekya'da neredeyse kimse tanımıyor. Bitter serisinden iki tablet aldım: labirent desenli siyah turuncu ambalajıyla %75 kakaolu, portakallı Elite ve çikolatanın kutudaki pencereden göründüğü, Antep fıstıklı ve ahududulu premium 1882 serisi. İkisini de doğrudan Üsküp merkezindeki Kej 13-ti Noemvri sahil caddesinde bulunan marka mağazasından aldım; bütün ürünler orada bir arada duruyor.
85 g portakallı Evropa Elite çikolatasının fiyatı: 115 MKD (1,90 EUR)
85 g Antep fıstıklı ve ahududulu Evropa 1882 çikolatasının fiyatı: 115 MKD (1,90 EUR)
Evropa'dan Minti
Minti, bütün alışverişin tartışmasız en büyük sürprizi oldu. Üç kuruşluk bir kutu; çikolataların yanına daha çok merakımdan attım, evde açınca içinden bitter çikolatayla kaplanmış naneli fondan kareleri çıktı, üstelik tadı harikaydı. Britanya'nın After Eight'ini seviyorsan, işte onun karşı konulmaz bir fiyata satılan Makedon versiyonu.
200 g Minti'nin fiyatı: 130 MKD (2,20 EUR)
Peki sen Kuzey Makedonya'dan hangi yeme içme hediyeliklerini getiriyorsun?
