Prag Bira Hayvanat Bahçesi
Prag'da biri sana hayvanat bahçesine gidiyoruz derse, ille de Troja'yı kastetmiyordur. Şehrin öteki hayvanat bahçesinin ne kafesi var ne de ziyaret saati: hayvanlar birahane tabelalarında asılı duruyor, yemleme ise yarım litrelik bardaklarla yapılıyor. Sakinlerinin resmî bir listesi yok - hayvan adı taşıyan birahaneleri sırayla dolaşma fikri yıllar önce tezgâh başında doğdu ve her müdavimin listesi başka; Ambiente restoran grubu bugün bu rotada barmen eşliğinde ücretli bir yürüyüş turu bile düzenliyor.
Prag Bira Hayvanat Bahçesi, hayvan adı taşıyan Prag birahanelerini birbirine bağlayan gayriresmî bir rota ve Çekya'nın birahane kültürünün birkaç yüzyılını kapsıyor - Kale'nin eteğindeki Barok birahanelerden Karlín'deki bira fabrikası avlusuna kadar. Bu yazı seni on bir barınağa götürüyor: U Černého vola'dan Červený Jelen'e.
Prag birahaneleri neden hayvan adı taşıyor
Tabelalardaki hayvanlar bir birahanecinin hevesi değil, eski bir adres sistemi. Maria Theresia 1770'te evlerin numaralanmasını emretmeden önce Prag'da insanlar yolunu kapı üstlerindeki ev işaretlerine - okuma bilmeyenin bile anladığı kabartmalara ve resimlere - göre buluyordu. Hayvanlar en sevilen motifler arasındaydı ve bir renk sıfatı bir evi diğerinden ayırıyordu - altın kaplan, kara öküz, kızıl geyik böyle çıktı ortaya. Üstelik nişanlar değişebiliyordu: bugünkü U Zlatého tygra'nın bulunduğu ev önce bir çapa, sonra kara bir aslan, ancak 1713'ten itibaren bir kaplan taşıdı. Yani Prag Bira Hayvanat Bahçesi'nin en ünlü yırtıcısı ömrünün büyük bölümünü aslan olarak geçirdi. "Bira hayvanat bahçesi" sözünü kimin bulduğu bilinmiyor - barmen Lukáš Svoboda, bira doldurduğu birahanelerde müdavimlerden duyduğunu hatırlıyor; söz sonra her iyi birahane fikri gibi kendi kendine yayıldı.
U Černého vola birahanesi
Prag Kalesi'nden birkaç adım ötede, Loretánské Meydanı'nda, resimli tabelasıyla bir Barok ev Hradčany'nin son klasik birahanelerinden birini barındırıyor. Evin asıl adı, cephesindeki kabartmadan gelen U svatého Lukáše'ydi ve öküz tabelaya büyük olasılıkla adın bozulmasıyla geldi - birahane burada 1726'dan beri kayıtlarda geçiyor, bir lakabın ada dönüşmesi için epey vakit olmuş. U Černého vola'nın içinde tonozlar, uzun ahşap masalar, duvara resmedilmiş bir arma ve sabah ondan itibaren musluktan akan Velkopopovický Kozel ile Pilsner Urquell var. Eskiden burada ressamlar ve edebiyatçılar buluşurdu; bugün müdavimlerin yanında Loreta'dan yeni inmiş turistler oturuyor.
Mutfak, bir birahaneye ne gerekiyorsa o kadar: menü tek sayfaya sığıyor - yağı alınmış sütten olgunlaştırılan keskin olomoucké tvarůžky 80 CZK (3,20 EUR), yağda marine edilmiş hermelín, yani Çek camemberti, ve yıkanmış kabuklu yumuşak romadúr 90 CZK (3,60 EUR), sarımsakla ovulmuş kızarmış ekmek topinky, birkaç garnitür, hepsi bu. Mutfağa son sipariş 21.00'de veriliyor, ödeme yalnızca nakit.
U Černého vola
U Hrocha birahanesi
U Hrocha sanki hep buradaymış gibi görünüyor: tonozlar, ahşap, elle yazılmış listenin üstünde bir su aygırı kafası. Oysa Hayvanat Bahçesi'nin bütün "geleneksel" birahaneleri içinde en genci - ancak 1994'ten beri bira dolduruyor. 1990'larda Malá Strana'nın klasik birahaneleri turistlere göre yeniden düzenlenirken çevrenin müdavimleri tam da buraya, daha önce okul olan Thunovská Sokağı'ndaki U Zlatého stromu adlı Gotik eve taşındı - ve yeni doğmuş bir yeri tek kuşakta kült bir mekâna çevirdi. Temsilciler Meclisi hemen köşe başında olduğu için Pilsner Urquell'in başında çevrenin müdavimleriyle birlikte milletvekilleri ve parlamento muhabirleri de oturuyor.
Sipariş vermeye neredeyse gerek yok: elini kaldırman ya da başınla işaret etmen yeter, bir sonraki yarım litre gelir. Hesap, elle doldurulmuş bir kâğıt parçası: ben gittiğimde büyük Pilsner Urquell 49 CZK (2 EUR), küçüğü 30 CZK (1,20 EUR) idi (fişi fotoğrafta). Ödeme burada da yalnızca nakit.
U Hrocha
U Kocoura birahanesi
Malá Strana'daki U Kocoura, yani Kedi, tek bir evde Prag mimarisinin ders kitabı: Gotik çekirdek, Rönesans yenilemesi, Barok eklemeler, Neoklasik cephe - ve tezgâhta Kozel ile Pilsner Urquell. Üstelik evin eski adı U Černého orla'ydı - burada da tabeladaki bir hayvanın yerini zamanla başka bir hayvan almış. Buranın en bilinen hikâyesi, Václav Havel'in Polonya Cumhurbaşkanı Lech Wałęsa'yı burada ağırladığını anlatıyor - ben doğrulayamadım, ama yerliler bunu o kadar kesin bir dille anlatıyor ki hikâye mekânın demirbaşı olmuş, Polonyalı turistler de bugün hâlâ buraya geliyor. U Hrocha'dan birkaç dakika yürüme mesafesinde.
U Kocoura
U Zlatého tygra birahanesi
Husova Sokağı'ndaki ev ilk kez 1360'ta anılıyor ve 1864'ten beri işleyen birahane bugün bütün Hayvanat Bahçesi'nin en ünlü adresi. 1830'larda burada František Palacký'nin uğradığı Šochova kavárna adlı vatansever bir kafe vardı; ama U Zlatého tygra'yı efsaneye çeviren, mekânı 1935'te yeniden düzenleyen ve bugün de geçerli olan düzeni kuran František Skořepa oldu: burada bira sipariş edilmez, bira getirilir - barmen, müdavim bardağını bitirir bitirmez önüne dolu bir yarım litre koyuyor. Skořepa'nın, beyler biralarını rahat rahat bitirebilsin diye hanımları yandaki sinemaya yolladığı anlatılıyor.
Mutfak kapısının yanındaki arka masa Bohumil Hrabal'ındı - U Zlatého tygra onun ikinci evi ve çalışma odasıydı. 10 Ocak 1994'ü 11 Ocak'a bağlayan gecede ise Václav Havel buraya Bill Clinton ile Madeleine Albright'ı getirdi; ABD Başkanı'nın bir şnitzel ve üç bira devirdiği söyleniyor, sonra Reduta caz kulübüne geçmiş ve ertesi gün ilk kez sabah koşusunu atlamış. Müdavim geçmişi olmayan bir turist ancak erken - ve alçakgönüllülükle - gelirse yer bulabiliyor.
U Zlatého tygra
U Zlatého slona birahanesi
Havelská Sokağı Prag'ın en eski pazar yerinin parçası ve fil oraya dolambaçlı yoldan geldi: U slonů aslında yandaki evin adıydı, 1427'de Drahonice'li Bartošek'in vakayinamesinde geçiyor - bugünkü birahane bu adı ondan almış. Burada birkaç blok ötesine göre gözle görülür biçimde daha az turist var, Kozel ile Pilsner Urquell'in yanında damgalanan bir sadakat kartı veriliyor ve yüz bira içenin adı duvardaki bir filin üstüne yazılıyor. Bundan daha kalıcı bir kayıt sunan sadakat programı azdır.
Pivnice U Zlatého slona
U Medvídků bira fabrikası
Bütün Hayvanat Bahçesi'nin en köklü biracılık geçmişi U Medvídků'nün: burada 1466'da bira fabrikasını kuran Jan Medvídek'ten 1898'e kadar aralıksız bira üretildi; o yıl Eski Şehir'in bira üreten evleri sanayi rekabetine yenildi - son bira ustası Karel Vendulák, doğruca Holešovice'de yeni kurulan Měšťanský pivovar bira fabrikasının başına geçti. Ev sonra Prag'ın en büyük birahanelerinden biri olarak varlığını sürdürdü, 20. yüzyılın başında Prag'ın ilk kabaresi Tingl-Tangl'a ev sahipliği yaptı, 1950'lerde devletleştirildi, mülkün iadesinden sonra ise bina yenilendi, bir otel açıldı ve üretim yeniden başladı.
Bugün Budějovický Budvar'ın yanında yeniden canlandırılan butik bira üreticisinin biraları da akıyor, başta X-Beer 33: orijinal ekstraktı 33,48 derece, alkolü yüzde 12,6 civarında olan bir lager. Guinness Rekorlar Kitabı'na girme çabası boşa çıktı - orada "en güçlü bira" diye bir kategori yok.
Pivovar U Medvídků
U Dvou koček birahanesi
Uhelný trh'taki U Dvou koček geleneğini 5 Ekim 1678'e dayandırıyor; o gün Aziz Martin Kilisesi çevresindeki mahalle yandı - yangın 36 evi kül etti ve bunlardan birinin yerine yeniden inşa edildi ve yeniden bira doldurulmaya başlandı. 2010'dan beri burada kendi butik bira üreticisi çalışıyor ve Kočka adında bir bira üretiliyor - açık renkli, siyah ve yarı koyu on ikilik - yanında Pilsner Urquell akıyor. Her akşam bir akordeoncu çalıyor, duvarlarda eski fotoğraflar ve resimler asılı; Mozart'ın buraya uğradığı, genç Antonín Dvořák'ın ilk halka açık konserlerinden birini burada verdiği anlatılıyor. Belge yok, ama kedilere böyle bir ziyaretçi defterini kim çok görür. Bugün burası daha çok turistlerin sevdiği bir durak.
U Dvou koček
U Buldoka birahanesi
Smíchov'daki Preslova Sokağı'nda bulunan U Buldoka, mahallenin turistlere göstermek yerine kendine sakladığı bir birahane. 1990'ların sonundan beri spor birahanesi olarak çalışıyor: iç mekânı futbolculardan, sporculardan ve kanoculardan gelen formalar ve "hatıralar" kaplıyor, kalan duvarları da dünyanın her köşesinden kartpostallar dolduruyor. Kozel ve Pilsner Urquell'in yanında küçük Zvíkov bira fabrikasının birası da akıyor.
U Buldoka
U Veverky restoranı
Bubeneč'teki U Veverky çifte dil tuzağı. Eliášova ile Jaselská'nın köşesindeki evi 1911'de inşaatçı Jan Petřák, mimar Kaplický'nin tasarımına göre yaptı - ünlü "ahtapotun" mimarı değil, o ancak 26 yıl sonra doğacaktı; onun daha yaşlı adaşı; bu adaşın ilk adı kayıtlarda kaybolmuş. Birahanenin adı da bir ev işareti değil: eskiden buraya V Jaselské, halk ağzında ise 1949'dan itibaren çeyrek yüzyıl boyunca tezgâhın başında olan Anna Všetečková'nın ailesinin adıyla U Všetečků deniyordu; bugünkü ad ise bir başka usta barmeni, Veverková Hanım'ı onurlandırıyor. Prag Bira Hayvanat Bahçesi'nin gerçekte bir soyadı olan tek hayvanı, Bubeneč'in susuzluğunu tanktan akan Pilsner Urquell'le gideriyor.
Restaurace U Veverky
Dva Kohouti brewpub'ı
Lokál Hamburk'un arkasındaki Karlín avlusu eskiden boyahaneli bir oto tamirhanesiydi; 17 Kasım 2018'de oradan ilk parti çıktı ve Karlín'in o günden beri Dva Kohouti adında, doğrudan avluya bira dolduran bir brewpub'ı, yani kendi birasını yerinde üreten bir birahanesi var. Addaki iki horoz belli ki kurucular: Broumy'deki aile bira fabrikası Matuška'nın bira ustası Adam Matuška ve Lokál birahanelerinin bira doldurma ustası Lukáš Svoboda. Bira fabrikasının günlük işleyişini ise bira ustası Lukáš Tomsa ile onun on ikilik lageri sürdürüyor; yanında Matuška dahil konuk biralar akıyor. Avluda food trucklar duruyor, iç mekânı Tereza Froňková tasarladı - koyu müdavimler de yüzyıllık geçmişi olmayan bir mekânın bira hayvanat bahçesine alınıp alınmayacağını tartışıyor. Adında hayvan var, barınağı da; evrak işleri nasılsa hallolur.
Dva kohouti
Červený Jelen restoranı
Hybernská Sokağı'ndaki Červený Jelen, safari ölçeğinde bir hayvanat bahçesi. Josef Gočár'ın 1925'te İngiliz-Çekoslovak Bankası'nın banka salonunu tasarladığı bir sarayda yer alıyor; bankadan geriye duvarları bir metre kalınlığında, demir levhalarla güçlendirilmiş betondan bir kasa dairesi kaldı - iç mekânın bir ilginçliği olarak korundu. Mimar Stanislav Fiala'nın dönüşüm projesi ta 2011'de hazırdı, ama kapılar ancak 2019'da, tescilli tarihi yapı üzerinde sekiz yıllık çalışmanın ardından açıldı.
Sayılar da bu ölçeğe uyuyor: 2.600 metrekare, dört kat, yedi yüz oturma yeri ve beş özel salon, üstüne Patrik Hábl'ın duvar resimleri ve kasap Josef Ryšlavý'den geyik boynuzları. Pilsner Urquell, Çekya'nın en yüksek bira kulesinden, on iki tanklı bir kuleden akıyor, tezgâh Pilsner Urquell Master Bartender yarışmasının kazananlarına emanet, mutfak ise etin üzerine kurulu - wagyuları bile var. İşin katı bira meraklıları Červený Jelen'i Hayvanat Bahçesi'ne Dva Kohouti ile aynı nedenle saymıyor: çok genç. Kuleden akan biranın bu tartışmayı umursadığı yok, açıkçası.
Restaurace Červený Jelen
Prag Bira Hayvanat Bahçesi'nin en iyi rotası
Bütün Hayvanat Bahçesi'ni tek günde makul bir tempoda gezmek mümkün değil, denemenin de anlamı yok. Rotayı turlara böl: Kale'nin eteğinde Kara Öküz (U Černého vola), Su Aygırı (U Hrocha) ve Kedi (U Kocoura) birbirine birkaç dakika uzaklıkta; Eski Şehir'de Fil (U Zlatého slona), İki Kedi (U Dvou koček) ve Ayıcıklar (U Medvídků) tek bir öğleden sonraya sığıyor, Kaplan (U Zlatého tygra) ile Geyik (Červený Jelen) de yürüme mesafesinde. Dva Kohouti, U Buldoka ve U Veverky ise tek başına kalıyor - her biri başka bir semtte, her biri ayrı bir yol. Yüzyıllık mekânlara da alçakgönüllülükle gir: müdavimin orada turistin sahip olmadığı hakları var, barmenin ise hepsi.
Prag Bira Hayvanat Bahçesi haritası
Ben Hayvanat Bahçesi'ni parça parça gezdim ve en çok Kale'nin eteğine dönmeyi seviyorum - Kara Öküz'e Kozel eşliğinde tvarůžky için, Su Aygırı'na Pilsner Urquell için. Bu hayvanat bahçesinin bileti kapıda satılmıyor: elle yazılmış bir fiş biçiminde geliyor ve çıkarken ödeniyor.
