İran'da sofra adabı
İran'da sofra adabı, Pers kültürünün kendine özgü bir parçasıdır. Oturma düzeni, yemek yeme biçimi ve toplumsal gelenekler bakımından Avrupa alışkanlıklarından belirgin şekilde ayrılır. İran restoranlarının ve evlerinin, Avrupalı ziyaretçileri çoğu zaman şaşırtan ama bir o kadar da ilgi çekici, kendine has alışkanlıkları vardır.
Yerde ve ayakkabısız sofra
Pers kültürünün en belirgin özelliklerinden biri, yere kurulan sofradır. Geleneksel İran evlerinde yemek çoğu zaman sofreh denen, özel olarak serilen bir örtünün üzerinde servis edilir. Sofreh, doğrudan halının ya da yerin üzerine serilen kumaş bir örtüdür. Sofradakiler sofrehin etrafında bağdaş kurarak ya da diz çökerek oturur. Böyle bir alana girmeden önce ayakkabılar her zaman çıkarılır. Bu âdetin kökleri, Pers geleneğindeki temizlik anlayışına ve yemek yenen yere duyulan saygıya dayanır.
Masa ve sandalyede yemek yenen Avrupa usulünün aksine İranlılar alçak sehpaları ya da doğrudan yeri tercih eder. Restoranlarda geleneksel yer sofrası için ayrılan özel alanlara takht denir. Takht genellikle daha rahat oturmak için halılar ve minderlerle kaplanmış, ahşap ya da tuğladan yükseltilmiş bir platformdur. Restoranda yemekten önce misafire ince plastik bir örtü verilir ve bu örtü halının üzerine serilir (halıyı kirlenmekten korur).
Yine de İran'daki modern restoranlarda klasik Avrupa usulü masa ve sandalyeler de sıkça görülür. Birçok restoran müşterilerine seçim şansı tanır: ister geleneksel usulde, ister Avrupa usulü masa ve sandalyelerde yemek yiyebilirler. Ben şahsen takht üzerinde yemek yemeye bayılıyorum; yemekten sonra orada çok daha rahat yayılabiliyorsun 😊
Elle yemek
İran'da bazı yemekler elle yenir; özellikle de söz konusu olan ekmekse (örneğin lavaş ya da sangak). Ekmek aynı zamanda yemeği almak için bir kaşık görevi görür.
Yemek sağ elle alınır, çünkü sol el genel olarak temiz sayılmaz ve yemeği doğrudan ağza götürmek için kullanılmaz. Bu, sofrada sol elin kullanılmasının kesinlikle yasak olduğu anlamına gelmez. Çatal bıçakla yerken de Avrupa'daki gibi iki eli birden kullanmak olağandır.
İran'da sofra adabı hakkında ilginç bilgiler
- Geleneksel Pers sofrası büyük ölçüde paylaşıma dayanır. Yemekler çoğu zaman herkesin kendi payını aldığı büyük ortak tabaklarda servis edilir.
- Çay içmek de sofranın vazgeçilmez bir parçasıdır; çay çoğu zaman hem yemekten önce hem de sonra ikram edilir. İran'da siyah çay bol şekerli içilir.
- İranlılar misafirperverliğe büyük önem verir. Misafirlere tekrar tekrar yemek almaları için ısrar edilir; bu, ev sahibinin nezaketinin ve cömertliğinin bir göstergesidir. Restoranlarda yemekten önce ya da sonra sık sık diğer masalardakilerin yanına davet edildim. Bu nezaket bir "taarof" örneği olabilir (ama olmayabilir de).
- Restoranlarda asla alkol servis edilmez; bu, İran'da geçerli İslami kurallardan kaynaklanır.
Sofra gelenekleri benzer olan ülkeler
Yerde sofra kurmak ve elle yemek yalnızca İran'a özgü değildir. Benzer bir sofra düzeni başka ülkelerde de, özellikle Orta Doğu'da, Afrika'da ve Güney Asya'da yaygındır. Örneğin şu ülkelerde de benzer şekilde yere sofra kurulur:
- Afganistan
- Pakistan
- Hindistan (özellikle kuzey ve güney bölgeleri)
- Suudi Arabistan ve diğer Basra Körfezi Arap ülkeleri
- Türkiye (özellikle geleneksel evlerde)
- Fas ve diğer Kuzey Afrika ülkeleri
- Kırgızistan
- Sudan
- Etiyopya ve Eritre
İran'da yerel geleneklere uygun şekilde sofraya oturmak hiç de karmaşık değildir. Avrupa'dan en belirgin farklar, ayakkabısız yer sofrası ve çatal bıçak yerine ekmek kullanılmasıdır. Bana göre bu gelenekler sofra deneyimini zenginleştiriyor, yerel kültürü ve tarihi daha yakından tanımanı sağlıyor.
Nefis İran yemeklerinin tadını çıkar!
