Mısır Çarşısı, İstanbul
Mısır Çarşısı, İstanbul'da on yedinci yüzyıldan beri baharat, şekerleme ve kuru meyve ticaretinin yapıldığı tarihî bir çarşıdır. Sıradan bir alışveriş merkezi değil burası. Çarşıya kimyon, taze çekilmiş kahve ve gül suyunun tatlı kokusu sinmiştir. Devasa kapılardan birinden girer girmez kendini tonozlu tavanların altındaki o kendine has loşlukta bulursun: her yanda rengârenk toz baharatlardan piramitler parlar, ipe dizilmiş kuru patlıcanlar sallanır, vitrinlerde lokum küpleri ışıldar.
Çarşının kökleri, Yeni Cami külliyesinin bir parçası olarak inşa edildiği 1660 yılına uzanır. Adı, Osmanlı İmparatorluğu'nun son derece pragmatik ekonomi anlayışını yansıtır. Çünkü yapı, Mısır'dan, daha doğrusu Kahire'den toplanan vergilerle finanse edilmişti. Hindistan'dan ve Uzak Doğu'dan değerli baharatları getiren kervanlar İstanbul'a Mısır üzerinden ulaşıyordu; bu da burayı adeta bütün imparatorluğun eczanesi hâline getirdi. Tıpla mutfak arasındaki çizginin henüz çok ince olduğu devirlerde insanlar buraya mideye iyi gelen bitki karışımları için de, çorbaya atacakları karabiber için de aynı sıklıkla gelirdi. Bugün ne yazık ki bu ürünlerin yerini hediyelik eşyalar aldı.
Çarşının dar koridorlarında dolaşırken buranın en sevilen baharatının pul biber olduğunu hemen fark edersin: hafifçe yağlanır, rengi koyu kırmızıdır ve insanın içini ısıtan kendine has bir acılığı vardır. Yanında çoğu zaman koyu mor sumak yığınları durur; bizim Çekya'da limon sıkacağımız yerde salatalara ve etlere ekşiliği o katar. Kuru meyveler ve Gaziantep'ten gelen Antep fıstıkları ise başlı başına bir dünya; fıstıklar Kaliforniya fıstıklarından daha küçüktür ama içlerinin tadı çok daha yoğundur. Havaya çay karışımlarının kokusu da karışır: Rize yöresinin klasik siyah çayından elmalı ve hibiskuslu karışımlara kadar.
Burada tatlıcıların koca bıçaklarla dev helva kalıplarını kestiğini görürsün; helva ufalanır ama tahin sayesinde yağlılığını korur. Satıcılar, yakındaki denizden gelen nem baharata işlemesin diye yığınları durmadan karıştırır, piramitleri de iştah açıcı görünsün diye sürekli tamamlar. Dışarıda, batı kapısının önünde ise efsanevi Kurukahveci Mehmet Efendi'de kahve durmaksızın kavrulur ve öğütülür. Çekirdekler koyu kavrulur ve undan bile ince bir toz hâline gelene kadar öğütülür; süzülmeden içilen hakiki Türk kahvesi için bu şarttır. Bütün çarşı, baharatın kokusunu kaybetmemesine, kuruyemişin acımamasına özen gösterilen kocaman bir hazırlık mutfağı gibi işler - bugün daha çok turistlerle dolup taşsa bile.
Mısır Çarşısı'nı gezmek, esnafla sohbet etmek ve bir şeylerin tadına bakmak demektir. İyi bir satıcı sen istemeden bir parça lokum ikram eder. Çoğu zaman da parmaklarının arasında ezip kokusunu alasın diye avucuna bir tutam baharat koyar. Alışverişe pazarlık da dahil, küçük bardaklarda demli çay yudumlamak da, bu yılki safran hasadının kalitesi üzerine koyu bir sohbet de.
Buradan yalnızca dolu çantalarla değil, kadim ve devasa bir ticaret zincirinin parçası olduğun hissiyle ayrılırsın.
İyi alışverişler!
Egyptský bazar
