Zerde: safranlı Türk pirinç tatlısı
Zerde, safranlı bir Türk pirinç tatlısı. Kökeni Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanan geleneksel bir tatlı. Adı, Farsça "sarı" anlamına gelen "zard" kelimesinden geliyor.
Zerde Türk mutfağında yüzyıllardır yapılıyor ve özellikle Anadolu'da en sevilen tatlılar arasında yer alıyor. Kutlamalarda, düğünlerde ve dinî bayramlarda sık sık sofraya geliyor.
Zerdenin ana malzemesi, suda şeker ve safranla birlikte pişirilen pirinç. Tatlı, kendine özgü altın sarısı rengini safran sayesinde alıyor. Servis edilmeden önce zerde genellikle tarçın, çam fıstığı, Antep fıstığı, kuru meyveler (kuru üzüm ya da kuş üzümü) ve bazen nar taneleriyle süsleniyor. Kıvamı, yine çok bilinen bir Türk pirinç tatlısı olan sütlaca göre daha sulu.
Türk zerdesi ile İran tatlısı sholeh zard arasındaki fark
Türkiye'ye İran mutfağını keşfettikten sonra geldiğim için İran tatlısı sholeh zard ile Türk zerdesi arasındaki benzerlik gözümden kaçmadı.
İran tatlısı sholeh zard, Türk zerdesine gerçekten çok benziyor. İki tatlının adında da Farsça "zard" kelimesi var; bu kelime safranın verdiği sarı rengi ifade ediyor. Yine de sholeh zard, Türk zerdesinden daha koyu ve daha kremsi bir kıvamda ve genellikle pirinç, şeker ve safranın yanı sıra gül suyu, bazen de kakule içeriyor.
Bu iki tatlıdan hangisinin daha önce ortaya çıktığı belli değil. İkisinin de tarihî kökleri Orta Çağ Pers dünyasına ve Osmanlı İmparatorluğu dönemine uzanıyor. Pers dünyası ile Osmanlılar arasındaki güçlü kültürel bağlar düşünülürse, iki tatlı büyük olasılıkla birbirine paralel gelişmiş ve birbirini etkilemiş.
Zerdeyi, yalnızca tirit yapan ve tatlı olarak da yalnızca zerde sunan ünlü Mithat Tirit restoranında tatma fırsatım oldu (bkz. Konya'da nerede ne yenir?). Menüde başka hiçbir yemek yok. Belki biliyorsundur, böyle yerler bana son derece sempatik gelir.
Zerde hafif ve ferahlatıcıydı, hoş bir tatlılığı da vardı. Tadı hâlâ damağımda olan İran tatlısı sholeh zard ile kıyaslayınca belirgin biçimde daha suluydu. Bir porsiyon bana 130 TRY (3 EUR) tuttu.
Afiyet olsun!
