Co zjeść w Armenii? Tradycyjne potrawy i specjały kuchni ormiańskiej | strona 3 z 4
Matnakash: ormiański chleb pszenny z rowkami od palców
Matnakash to wyrośnięty ormiański chleb z pięcioma czy sześcioma rowkami, które piekarz wyciąga palcami w surowym cieście - stąd zresztą nazwa, "ciągnięty palcami". Przy lawaszu wypada na młodszego i grubszego brata: masowo piecze się go dopiero od lat trzydziestych, w Rosji sprzedaje się pod obcą nazwą, wytrzymuje tylko kilka dni. Bochenek z erywańskiego supermarketu niesie się do domu w ręce i zjada się go jeszcze tego samego dnia.
Ormiańskie morele: narodowy owoc, który dał kolor fladze
Morela to w Armenii coś więcej niż owoc: dolny pas flagi nazywa się morelowy, narodowy instrument duduk wycina się z morelowego drewna, a o morelach śpiewa się na ludowych festynach i na Eurowizji. Łacińska nazwa Prunus armeniaca trochę przy tym mija się z prawdą o pochodzeniu owocu. Artykuł wyjaśnia, skąd morela naprawdę pochodzi, jak się ją w Armenii jada i suszy i dlaczego jej drewno gra.
Aveluk: dziki szczaw suszony w warkoczach
Aveluk to dziki szczaw, który w Armenii zbiera się wiosną w górach, suszy i zaplata w długie warkocze sprzedawane na targowiskach. Przed gotowaniem moczy się go przez noc, a potem robi się z niego sałatkę z cebulą, czosnkiem i orzechami włoskimi albo zupa. Roślinę i zwyczaj suszenia dzieli Armenia ze wschodnią Turcją, warkocze są sprawą ormiańską.
Basturma: suszona wołowina w przyprawowej skorupce
Basturma to wołowina nasolona, obciążona, wysuszona i obtoczona w czerwonej paście z kozieradki, papryki i czosnku, którą je się na zimno w cienkich plastrach. Jest wspólna dla całego dawnego obszaru osmańskiego i kaukaskiego, a o pochodzenie spierają się trzy narody, choć jedyny udokumentowany zapis prowadzi do siedemnastowiecznego Kayseri. W Erywaniu jadłem ją zapiekaną w omlecie na śniadanie.
Ararat: ormiańska brandy, którą w Armenii nazywa się koniakiem
Ararat to ormiańska brandy z winogron z Równiny Araratu, na którą w kraju nikt nie mówi inaczej niż koniak - a Unia Europejska zapłaciła Armenii za to słowo trzy miliony euro, żeby skończyła z nim do 2043 roku. Ile prawdy jest w historii o Churchillu i Stalinie, dlaczego w Erywaniu stoją dwie destylarnie z jednym rodowodem i jak wypadła degustacja trzech roczników w muzeum marki.
Noy: ormiańska brandy, która dawniej nazywała się Ararat
Noy to druga wielka erywańska brandy, dojrzewająca w piwnicach w miejscu dawnej twierdzy erywańskiej. Imię biblijnego Noego dostała dopiero w 2002 roku, wcześniej trunek nazywał się Ararat. Wytwórnię założył w 1877 roku kupiec Nerses Tairian, a rozsławił ją rosyjski kupiec Szustow, którego anonimowo zgłoszony koniak zdobył Grand Prix w Paryżu.
Ormiańskie wino: Areni, karas i spór o kolebkę wina
Etykieta ormiańskiego wina Karas obiecuje 6 200 lat, a jaskinia Areni-1 daje ku temu podstawy - tyle że z zastrzeżeniem, o którym Gruzja chętnie przypomina. Piszę o rodzimych szczepach Areni i Voskehat, o glinianym karasie, który nie odciska piętna na smaku wina, o diasporze, która po epoce radzieckiej wskrzesiła winiarstwo, i o trzech butelkach ze sklepu w Erywaniu za 3 500 do 9 000 AMD.
Tan: ormiański słony napój z jogurtu matsun
Tan to ormiański słony napój z kwaśnego mleka matsun rozcieńczonego wodą - rzadszy i kwaśniejszy kuzyn tureckiego ayranu, bez piany, a czasem też z bąbelkami, miętą albo ogórkiem. Co oznacza jego nazwa, dlaczego o matsun spierają się Armenia z Gruzją, czym różni się od ayranu i doogh oraz ile kosztuje szklanka domowego napoju w erywańskiej restauracji Lavash.
Jermuk: ormiańska woda mineralna z górskiego uzdrowiska
Jermuk to najbardziej znana ormiańska woda mineralna, a zarazem uzdrowisko w regionie Wajoc Dzor, gdzie z ziemi bije kilkaset gorących źródeł. Słowo jermuk znaczy po ormiańsku gorące źródło; woda jest sodowa, lekko słona i mocno gazowana; rozlewa się ją od 1951 roku. W restauracjach w całej Armenii podają ją w małej szklanej butelce, a w pijalni w Jermuku pije się ją prosto ze źródła.
Ormiańskie piwo: Kilikia, Gyumri i napój, który pił Ksenofont
Ormiańskie piwo to dziś niemal bez wyjątku jasny lager z wody, słodu jęczmiennego i chmielu, który w kraju wina i brandy stoi w cieniu, a produkuje się go więcej niż wina. Po ormiańsku nazywa się garedżur, dosłownie jęczmienna woda, a najstarszy opis piwa na terenie Armenii pochodzi już z Anabazy Ksenofonta. Największe marki to Kilikia, Kotayk i Gyumri.